کاباتاش
کاباتاش، نقطهٔ حرکت یاتهای مگا لوفر
کاخ دولمهباغچه
کاخ دلماباغچه بهعنوان مرکز اداری اصلی امپراتوری عثمانی ساخته شد و تا سقوط آن در سال ۱۹۲۲ بهعنوان محل اقامت سلطان و خانوادهاش عمل میکرد. این کاخ باشکوه متعلق به قرن نوزدهم، ترکیبی جالب از سبکهای عثمانی، باروک و نئوکلاسیک را به نمایش میگذارد. با بیش از ۲۸۵ اتاق، ۴۶ سالن، ۶ حمام و باغهای باشکوه، یکی از بزرگترین کاخهای جهان بهشمار میرود.
مسجد دولماباغچه
مسجد دولماباغچه با نام اصلی شناختهشدهاش، مسجد بزمیعالم والده سلطان است. این مسجد که در سال ۱۸۵۲ به دستور مادر سلطان عبدالمجید ساخته شد، در سال ۱۸۵۵ تکمیل گردید. ویژگی مقدس بنا و معماری منحصربهفرد آن ایجاب میکرد که در نزدیکی کاخ قرار داشته باشد، اما در عین حال در داخل کاخ نباشد. این مسجد با جزئیات پیچیده و منارههای سر به فلک کشیدهاش، بهخوبی معماری باروک و عثمانی را در هم میآمیزد و شکوه مسحورکننده قرن نوزدهم را به نمایش میگذارد.
کاخ فریه
اولین کاخ ساختهشده برای خاندان عثمانی در ساحل تنگهٔ بسفر، کاخ دولماباغچه بود که در سال ۱۸۵۶ افتتاح شد. سپس در سال ۱۸۷۲ کاخ چراغان ساخته شد. با این حال، از آنجا که این دو کاخ نیازهای خاندان عثمانی را برآورده نمیکردند، در امتداد ساحل، میان کاخ چراغان و مسجد اورتاکوی، بناهای اضافی ساخته شد. این بناها که توسط معماران وابسته به خاندان بالیان طراحی شده بودند، با نام کاخهای فریه، به معنای بناهای فرعی یا جانبی، شناخته شدند.
کاخ چراغان
چیراغان، منطقهای که امروزه میان بشیکتاش و اورتاکوی قرار دارد، در قرن هفدهم «باغهای قازانجیاوغلو» نامیده میشد. در قرن هجدهم، کاخها و باغهای مشرف به دریا که سواحل بشیکتاش را آراسته بودند، از مهمترین نمادهای دورهای بودند که به نام «دوران لاله» یا «عشق به گل و موسیقی» شناخته میشود. این دوره، تنها یک سرگرمی نبود، بلکه عصری درخشان از شکوفایی فرهنگی نیز بهشمار میرفت. سلطان آن دوره، احمد سوم، ملک خود را به صدر اعظم وفادارش ابراهیم پاشا هدیه کرد و نخستین یالی نیز به دستور داماد ابراهیم پاشا، نیوشهریلی، برای فاطمه سلطان، دختر سلطان، ساخته شد. ابراهیم پاشا در اینجا جشنهایی با مشعل برگزار میکرد که به «جشنهای چیراغان» معروف شدند. به همین دلیل، این منطقه بهتدریج با نام «چیراغان» که در فارسی به معنای نورهاست، شناخته شد.
مسجد اورتاکوی
این مسجد به دستور سلطان عبدالمجید و توسط معمار ارمنی نیکوغوس بالیان در سال ۱۸۵۳ ساخته شد. این بنا مطابق با ساختار کلی مساجد سلاطین، از دو بخش اصلی یعنی بخش اصلی نماز و بخش مخصوص سلطان تشکیل شده است. پنجرههای بزرگ و بلند آن به گونهای طراحی شدهاند که نور متغیر بسفر را به داخل راه دهند.
برای ورود به بنا باید از پلهها بالا رفت و این مسجد دارای دو مناره با یک شرفه است. دیوارهای آن از سنگهای تراشخورده سفید ساخته شدهاند. دیوارهای گنبد واحد نیز با موزاییکهای صورتی پوشانده شدهاند. محراب از موزاییک و مرمر، و منبر از مرمر با روکش سماقی ساخته شده است و نمونهای چشمگیر از ظرافت و دقت در هنرمندی و اجرا به شمار میرود.
پل بسفر
پل شهدای ۱۵ تیر، که در گذشته با نام پل بسفر و در میان مردم به عنوان پل اول شناخته میشد، یک پل معلق مهم بر روی تنگه بسفر استانبول است که دریای سیاه را به دریای مرمره متصل میکند. پایههای این پل در سمت اروپایی در اورتاکوی و در سمت آسیایی در بِلِربِیی قرار گرفتهاند.
پل بسفر که به دلیل نخستین پل ساختهشده بر روی تنگه استانبول با نام پل اول نیز شناخته میشود، همراه با پل سلطان محمد فاتح، پل یاووز سلطان سلیم و تونل اوراسیا که پس از آن ساخته شدند، امکان حملونقل زمینی پیوسته میان دو سوی شهر را فراهم میکند. ساخت این پل از ۲۰ فوریه ۱۹۷۰ آغاز شد و در ۳۰ اکتبر ۱۹۷۳، همزمان با پنجاهمین سالگرد تأسیس جمهوری ترکیه، طی مراسمی دولتی توسط فخرالدین کوروتورک، رئیسجمهور وقت، افتتاح شد.
قلعهٔ روملی حصار
قلعهای که در ناحیهٔ سارییر استانبول، در ساحل بسفر قرار دارد و نام خود را از محلهای که در آن واقع شده گرفته است، دارای اهمیت تاریخی است. سلطان محمد فاتح، پیش از فتح استانبول، برای دفع تهدیدهای احتمالی از سوی دریای سیاه، آن را در باریکترین نقطهٔ تنگهٔ بسفر استانبول، که ۶۹۸ متر عرض دارد[2]، در برابر قلعهٔ آناتولی در سمت آسیایی بنا کرد.
این قلعه در زمینی به مساحت ۳۲ هزار متر مربع گسترده شده است. این سازه که در مدت کوتاهی، یعنی نود روز، ساخته شد، سه برج بزرگ آن از بزرگترین برجهای قلعهای در جهان به شمار میآیند. قلعهٔ روملی در وقفنامههای فاتح با نام کولهٔ جدیده، در تاریخنگاری نِشری با نام یینیجهحصار، و در اسناد کمالپاشازاده، آشیقپاشازاده و نیسانجی با نام بُغازکَسَنحصار یاد شده است.
قلعهٔ آناتولی
قلعه آنادولو حصاری یا به نام دیگر گوزلجه حصاری، یک قلعهٔ عثمانی است که در محلهٔ آنادولوحصاریِ منطقهٔ بیکوزِ استانبول، در جایی که رود گوکسو به تنگهٔ بسفر میریزد، قرار دارد.
آنادولو حصاری در سال ۱۳۹۵، به دستور ییلدریم بایزید، بر روی مساحتی به وسعت ۷۰۰۰ متر مربع، در باریکترین نقطهٔ بسفر و در فاصلهٔ ۶۶۰ متری آن، ساخته شد. جنواییها همراه با بیزانس متحد شده و در دریای سیاه (در کفه، سینوپ و آماسرا) مستعمرههایی برپا کرده بودند. از این رو، عبور از بسفر برای جنواییها اهمیت حیاتی داشت. همین وضعیت برای عثمانیها نیز صادق بود. در ساحل مقابل، قلعهٔ روملی حصاری که در بخش اروپایی استانبول قرار دارد، بین سالهای ۱۴۵۱ تا ۱۴۵۲ به دستور محمد دوم ساخته شد تا عبور کشتیهای این کشورهای بیگانه را تحت کنترل نگه دارد. سلطان محمد فاتح هنگام ساخت روملی حصاری، دیوارهای بیرونی این قلعه را نیز اضافه کرد.
کاخ کوچکسو
کوشک کوچوکسو یا کوشک گوکسو، بنایی تاریخی در محلهٔ کوچوکسوی استانبول، میان رودخانههای گوکسو و کوچوکسو، در ساحل بوسفور و بر فراز جادهٔ ساحلی اسکودار-بیکوز است. این بنا به فرمان سلطان عبدالمجید و به دست نیکوغوس بالیان ساخته شد و ساخت آن در سال ۱۸۵۶ به پایان رسید. این بنا که زمانی با نام «کوشک گوکسو» شناخته میشد، یکی از کوشکهای استراحتی سلاطین در سواحل بوسفور است. کوشکها به بناهای بزرگی گفته میشود که ملک خصوصی سلطان به شمار میآمدند و خارج از کاخها ساخته میشدند. این کوشکها که برای اقامت دائم استفاده نمیشدند، مکانهایی بودند که سلاطین برای استراحت ترجیح میدادند.
دبیرستان نظامی کوللی
وقتی محمد دوم استانبول را فتح کرد، در منطقهای که امروزه دبیرستان نظامی کوللی در آن قرار دارد، یک باغ، درون آن یک صومعه و یک برج وجود داشت. در فاصلهٔ سالهای ۱۵۱۲ تا ۱۵۲۰، در دورهٔ سلطان سلیم اول، این صومعه به عنوان پادگان به ینیچریها واگذار شد. این منطقهٔ پادگان بهتدریج با نام اتاقهای بستانچیباشی شناخته میشد و به دلیل زیبا شدن باغ، با نام باغ کوللی شهرت یافت. به محض آنکه سلیمان اول به سلطنت رسید، قصری بزرگ و نهطبقه با برجی بلند در باغ بنا کرد که هر طبقهٔ آن با حوضهای فوارهدار مجهز بود. احمد سوم باغِ برج و اطراف آن را ملک شخصی خود قرار داد. در این دوره، برج مربوط به دوران روم شرقی ویران شد. در سال ۱۷۴۴، به دستور دامادِ صدراعظم نیوşehirلی ابراهیم پاشا، یعنی کایماک مصطفی پاشا، در امتداد ساحل یک مسجد ساخته شد.
کاخ بیلربیی
کاخ بیلربیی، یک کاخ تابستانی عثمانی است که در منطقهٔ اسکودارِ استانبول قرار دارد. کاخ بیلربیی که امروزه بهعنوان موزه خدمت میکند، بخشی از مجموعهای است که از بناها و عناصر گوناگون متعلق به خود تشکیل شده است. نام آن را از محلهٔ بیلربیی گرفته است. این کاخ به دستور سلطان عثمانی عبدالعزیز، میان سالهای ۱۸۶۳ تا ۱۸۶۵ توسط معمار سارکیس بالیان ساخته شد.
تاریخچه
برج دختر
پس از پیروزی دریایی در کیزیکوس، آلکیبیادس، سردار آتنی، در سال ۴۰۸ پیش از میلاد، احتمالاً یک ایستگاه دیدهبانی ویژه بر روی صخرهای کوچک در برابر اسکودار برای کشتیهایی که از دریای سیاه میآمدند بنا کرد.
برجی که به نماد اسکودار تبدیل شده، تنها اثر باقیمانده از دوران بیزانس است. پیشینهای ریشهدار دارد که به سال ۲۴ پیش از میلاد بازمیگردد.
در سال ۱۱۱۰، امپراتور بیزانس، آلکسیوس اول، برجی چوبی بر پایههای دیوارهای سنگی بنا کرد. از این برج، زنجیری آهنین به برجی دیگر که در محلهٔ مانگانا در بخش تاریخی شبهجزیره ساخته شده بود کشیده شد. سپس جزیرهک کوچک، همراه با بقایای زیرآبرفتهاش، با یک دیوار دفاعی به ساحل آسیایی پیوند داده شد. هنگام فتح استانبول به دست عثمانیان در سال ۱۴۵۳، در برج یک پادگان بیزانسی به فرماندهی گابریله ترویزانو، ونیزی، مستقر بود. پس از آن، این بنا در دورهٔ سلطان محمد فاتح بهعنوان برج دیدهبانی توسط ترکان عثمانی مورد استفاده قرار گرفت.
بندر گالاتا
گالاتاپورت، یک بندر کروز و مجموعهای با کاربری مختلط در کاراکوی استانبول است. از نظر موقعیت، در بخش اروپایی تنگه بسفر استانبول، در نقطهای که به شاخ طلایی میپیوندد، قرار دارد. این مجموعه در امتداد یک نوار ساحلی به طول ۱.۲ کیلومتر در کنار بسفر واقع شده است. هتل، کافه، رستوران، فروشگاههای بوتیک، دفاتر و دو موزه هنری را در خود جای داده است. رصيف گالاتا نخستین رصيف مدرن استانبول و ترکیه است. این رصيف در ساحل کاراکوی، از پل گالاتا تا فندیکلی امتداد دارد. ساخت آن در آوریل ۱۸۹۲ به رهبری میشِل پاشا آغاز شد و در پایان سال ۱۸۹۵ به اتمام رسید. طول آن ۷۵۸ متر است. این رصيف همراه با رصيف سلیپازاری، بندر استانبول را تشکیل میدهد. این مجموعه توسط شرکت بهرهبرداری دریایی ترکیه اداره میشود.